Ông Khang năm nay đã ngoài sáu mươi, làm chủ một xưởng cơ khí có tiếng trong vùng. Người ta quen gọi ông là “ông Khang sắt thép”, vì cái gì bằng kim loại đưa tới tay ông cũng đọc ra được tuổi nghề, đoán được chỗ nào sắp gãy. Bốn mươi năm cầm búa, cầm thước, ông tưởng mình chẳng còn gì phải học nữa.
Cho tới một buổi sáng, cô kế toán mới về xưởng đặt lên bàn ông một xấp giấy tờ và rụt rè: “Chú ơi, bên thuế giờ nộp hồ sơ qua mạng hết rồi, chú ký số chứ không ký tay nữa đâu ạ.” Ông Khang gật gù như hiểu, nhưng thật ra trong bụng rối tinh. Con chuột máy tính nằm trên bàn, ông cầm lên mà cứ ngỡ như cầm một con ốc lạ — không biết vặn đường nào cho đúng.
Tối hôm đó, ông ngồi lặng rất lâu. Cả đời ông dạy thợ trẻ, đứng lớp truyền nghề, chưa từng để ai thấy mình lúng túng. Vậy mà giờ đây, trước một cái màn hình, ông thấy mình bé lại như cậu học việc ngày đầu vào xưởng. Sáng hôm sau, ông làm một việc khiến cả nhà ngạc nhiên: ông đăng ký lớp tin học buổi tối ở trung tâm gần nhà, lớp toàn các bạn sinh viên mười tám đôi mươi.
Buổi đầu đến lớp, ông ngồi bàn cuối, đeo kính lão, gõ từng phím một chậm rãi. Mấy bạn trẻ ban đầu nhìn ông tò mò, sau thì quý. Có cậu sinh viên còn nói nhỏ: “Chú ơi, chú giỏi máy móc vậy mà chịu đi học cái này, tụi con phục chú thiệt.” Ông Khang cười hiền: “Chú giỏi cái cũ thôi con. Cái mới thì con giỏi hơn chú. Mình không học thì mình thành người cũ mất.”
Ba tháng sau, ông Khang đã tự ký số, tự gửi báo giá qua email, thậm chí còn lập một nhóm chat để nhận đơn hàng từ khách ở xa. Xưởng ông đông khách hơn trước, không phải vì máy móc đổi mới, mà vì người chủ chịu đổi mới. Cô kế toán kể, có hôm khách ở tận tỉnh khác gọi tới, ngạc nhiên vì “ông chủ lớn tuổi mà nhắn tin nhanh hơn cả tụi trẻ”.
Tôi nhớ mãi câu ông Khang nói với đám thợ trẻ trong xưởng, giữa mùi dầu máy và tiếng máy mài rè rè: “Người ta tưởng giỏi là biết hết. Không phải đâu. Giỏi là chịu học hoài. Cái ngày mình nghĩ mình hết cần học, là cái ngày mình bắt đầu cũ đi.”
Ở đời, thứ làm người ta tụt lại phía sau hiếm khi là tuổi tác hay bằng cấp, mà thường là cái ý nghĩ “tôi biết rồi”. Người chịu cúi xuống học cái mình chưa biết, dù đã sáu mươi hay đang đôi mươi, thì lúc nào cũng còn đường để đi tới. Cây ngừng lớn là cây bắt đầu già; người ngừng học là người bắt đầu cũ. Sáng thứ Bảy, nhấp ngụm cà phê, chúc bạn một tuần mới vẫn còn nguyên cái háo hức được học thêm một điều gì đó.
