Hồi mới ra trường, tôi được phân về làm chung tổ với chú Tám, người thợ lớn tuổi nhất xưởng. Chú ít nói, lưng đã hơi còng, tay chai sần, nhưng cái máy nén khí nào trở chứng, sếp cũng réo tên chú đầu tiên. Đám kỹ sư trẻ chúng tôi đều có bằng cấp đầy mình, nói chuyện công nghệ vanh vách, vậy mà mỗi khi chú Tám cúi xuống lắng nghe tiếng máy chạy, cả bọn lại im thin thít chờ chú phán.
Điều khiến tôi tò mò nhất là cuốn sổ tay của chú. Một cuốn sổ bìa da đã sờn, mép giấy ngả vàng, lúc nào cũng nằm trong túi áo ngực. Hễ rảnh tay, chú lại lôi ra, lấy cây bút chì cụt ngủn ghi ghi chép chép. Có hôm tôi liếc trộm, thấy chữ chú nắn nót: “Máy số 4, tháng mưa, rung bất thường lúc 9 giờ sáng — do nền móng ẩm.” Toàn những thứ không sách vở nào dạy.
Một lần, cả xưởng đứng hình vì một sự cố mà ba kỹ sư trẻ loay hoay nửa ngày không ra. Chú Tám tới, không vội vàng, chỉ lật cuốn sổ, dò một lúc rồi gật gù: “Cái này hồi năm kia gặp rồi.” Mười lăm phút sau máy chạy êm ru. Tôi buột miệng hỏi sao chú giỏi vậy, chú cười hiền: “Chú không giỏi hơn tụi con đâu. Chú chỉ chịu khó ghi lại cái mình từng làm sai, để lần sau khỏi sai nữa thôi.”
Câu nói đó làm tôi suy nghĩ mãi. Hóa ra cái khoảng cách giữa một người thợ ba mươi năm và một kỹ sư mới ra trường không nằm ở bằng cấp, mà nằm ở chỗ: người kia đã biến mỗi lần vấp ngã thành một dòng ghi chú, còn chúng tôi thì sai xong là quên, để rồi sai lại từ đầu. Kiến thức trong trường là của chung; còn những trang sổ tay đầy lỗi lầm đã sửa kia mới thật sự là của riêng chú, không ai lấy đi được.
Tôi xin chú một lời khuyên. Chú gỡ kính, nói chậm rãi: “Con đừng sợ làm sai. Sợ nhất là làm sai mà không ghi lại, không rút ra được gì. Mỗi cái máy hư là một ông thầy. Học phí con đã trả bằng mồ hôi rồi, tiếc gì mấy dòng chữ mà không chịu chép lại bài học.”
Từ hôm đó, tôi mua một cuốn sổ. Những ngày đầu nó trống trơn và hơi ngượng nghịu. Nhưng dần dần, nó dày lên theo năm tháng, với đủ thứ ghi chú vụn vặt mà quý giá. Mười năm sau nhìn lại, tôi nhận ra mình trưởng thành không phải nhờ những lần thành công, mà nhờ những lần thất bại được tôi chịu khó viết xuống.
Trong kinh doanh hay trong nghề, ai rồi cũng có lúc vấp. Người ở lại lâu nhất với nghề không hẳn là người thông minh nhất, mà thường là người khiêm tốn nhất — đủ khiêm tốn để thừa nhận mình từng sai, và đủ kiên nhẫn để ghi lại bài học cho ngày mai. Cuốn sổ tay của chú Tám, suy cho cùng, không phải là sổ kỹ thuật. Đó là cuốn sổ của sự tử tế với chính mình.
Đời người cũng vậy. Ai cũng được phép sai, nhưng chỉ người chịu ghi nhớ bài học mới được phép trưởng thành.
