Sài Gòn vào một sáng thứ Bảy, mưa lất phất chưa đủ ướt áo nhưng đủ khiến người ta muốn ngồi lại lâu hơn bên ly cà phê. Quán ông Bảy nằm khuất trong con hẻm nhỏ quận 3, không bảng hiệu sáng đèn, chỉ có tấm biển gỗ cũ kỹ viết tay dòng chữ “Cà phê ông Bảy – một loại, một giá”. Nam, chàng trai hai mươi tám tuổi, founder của một ứng dụng giao đồ ăn nhỏ, tấp xe vào như thường lệ, gương mặt hằn rõ vẻ mệt mỏi.
Ông Bảy nhìn Nam, cười hiền: “Bữa nay mặt mày như cái bánh bao xì hơi vậy con.” Nam gượng cười, ngồi xuống chiếc ghế nhựa thấp, không nói gì, chỉ nhìn ly cà phê đen đá đang được rót ra từ chiếc phin bạc đã ngả màu thời gian.
“Đối thủ con vừa gọi vốn xong, giảm giá sập sàn, ship miễn phí, khuyến mãi tràn lan. Nhà đầu tư con hối tăng trưởng, bảo con phải hạ giá theo, thậm chí giảm bớt nguyên liệu để có lời mà cạnh tranh. Con không biết có nên làm vậy không nữa chú Bảy,” Nam thở dài, khuấy ly cà phê mà không buồn uống.
Ông Bảy ngồi xuống đối diện, tay vẫn thoăn thoắt châm nước cho khách bàn bên. Ông không trả lời ngay, chỉ hỏi lại: “Con biết sao ba mươi năm nay chú chỉ bán đúng một loại cà phê, một giá, không thêm trà sữa, không thêm món mới cho hợp thời không?”
Nam lắc đầu. Ông Bảy kể, giọng chậm rãi như đang pha từng giọt cà phê: “Hồi năm 1995, chú mới mở quán, có người bạn rủ chú nhượng quyền, mở chuỗi, pha loãng cà phê ra cho lời nhiều, bán rẻ hơn để cạnh tranh với mấy quán mới mọc lên khắp phố. Chú làm thử một tháng, khách quen cứ thưa dần. Có ông khách già, uống ở đây từ ngày đầu, một bữa nói với chú một câu chú nhớ tới giờ: ‘Bảy à, tao tới đây không phải vì cà phê rẻ, mà vì tao biết chắc mười năm sau uống vẫn là vị này. Mày đổi vị là mày lấy đi cái tao tin tưởng.’”
Nam ngồi im, ánh mắt như bắt đầu hiểu ra điều gì đó. Ông Bảy rót thêm nước trà, tiếp lời: “Chú nghe xong, bỏ hết ý định nhượng quyền, quay lại pha đúng công thức cũ, giữ đúng một giá, dù có lúc giá cà phê nguyên liệu tăng, chú vẫn ráng bù lỗ vài tháng chứ không tăng giá đột ngột làm khách hụt hẫng. Ba mươi năm, quán chú chưa từng đông nghịt như mấy quán trà sữa hot trend, nhưng khách cứ quay lại hoài, dắt con dắt cháu tới, có đứa từ Mỹ về cũng ghé uống cho đỡ nhớ.”
“Nhưng chú Bảy, nếu con không tăng trưởng nhanh, nhà đầu tư sẽ rút vốn, con sẽ không cầm cự nổi,” Nam phản biện, giọng có chút hoảng.
Ông Bảy gật gù: “Chú không rành chuyện gọi vốn, startup của tụi con chú nghe hoài mà chưa hiểu hết. Nhưng chú biết một điều: cái gì xây trên nền không chắc, gió lớn một cái là sập. Con giảm chất lượng để giữ khách bằng giá rẻ, thì ngày đối thủ khác giảm giá rẻ hơn, con lấy gì giữ họ lại? Nhưng nếu con giữ được cái lõi – cái làm khách tin con, khách sẽ ở lại dù ai đó rẻ hơn một chút. Con đường chậm mà chắc, đôi khi buồn tênh như cái quán nhỏ của chú, nhưng nó bền.”
Nam im lặng hồi lâu, rồi hỏi: “Vậy chú không sợ bị bỏ lại phía sau sao, khi thiên hạ đổi mới liên tục?” Ông Bảy cười, đưa tay chỉ mấy vị khách đang ngồi rải rác trong quán, có người trẻ bấm điện thoại, có cụ già đọc báo giấy: “Đổi mới là chuyện của cách phục vụ, của cách làm cho khách thoải mái hơn, chứ không phải đổi cái gốc làm nên mình. Chú vẫn thêm ghế êm hơn, vẫn lắp thêm quạt, vẫn học cách pha nhanh hơn cho khách đỡ đợi. Nhưng vị cà phê thì chú giữ y nguyên, vì đó là lời hứa của chú với khách.”
Buổi sáng hôm đó, Nam rời quán không nói thêm nhiều, nhưng trong đầu đã có quyết định. Anh gọi điện cho nhà đầu tư, thẳng thắn trình bày: sẽ tăng trưởng chậm hơn dự kiến, nhưng giữ nguyên chất lượng dịch vụ, không cắt giảm để chạy theo giá rẻ nhất thị trường. Vài người rút lui, nhưng một quỹ nhỏ ở lại, vì tin vào sự nhất quán đó.
Nửa năm sau, Nam quay lại quán ông Bảy, kể rằng ứng dụng của mình tuy không bùng nổ như đối thủ, nhưng lượng khách quay lại đặt hàng lần hai, lần ba tăng đều, doanh thu ổn định hơn nhiều so với dự tính. Ông Bảy chỉ cười, rót thêm một ly cà phê, đẩy về phía Nam: “Kinh doanh cũng như pha cà phê, con à. Nóng vội thì đắng, mà kiên nhẫn đúng thời gian, đúng công thức, tự khắc nó thơm.”
Có những bài học không nằm trong sách vở startup hào nhoáng, mà nằm trong góc quán nhỏ, nơi một người đàn ông pha cà phê suốt ba mươi năm không đổi vị. Đôi khi, giữ vững cái gốc của mình giữa những cơn sóng cạnh tranh chính là chiến lược khôn ngoan nhất – không phải vì nó nhanh, mà vì nó bền, giống như một ly cà phê phin, chậm rãi mà đậm đà.
Ảnh: malias (Openverse, BY)
