Sáng thứ Bảy, quán cà phê đầu hẻm vắng khách. Anh Sáu – chủ một cửa hàng bán phụ tùng nhỏ – ngồi kể cho tôi nghe chuyện làm ăn của anh, giọng chậm rãi như người đã đi qua đủ thứ buồn vui.
Anh bảo, ngày mới mở tiệm, có lần một bác nông dân ghé vào hỏi mua đúng một con ốc vít và một mét dây điện. Tổng cộng năm trăm ngàn… à không, năm ngàn đồng. “Đúng năm ngàn thôi em ơi”, anh cười. Mấy người làm chung khi đó xua tay, bảo đơn hàng cỏn con vậy bán làm gì cho mệt, mất công đứng dậy lục tìm. Nhưng anh Sáu vẫn đứng dậy, lau tay, lục đúng con ốc bác cần, rồi còn chỉ cách lắp sao cho khỏi tuột. Bác nông dân gật gù cảm ơn rồi đi.
Anh kể, lúc đó trong bụng cũng nghĩ thầm: bán cái này lời được bao nhiêu đâu. Nhưng ba anh – người dạy anh nghề – có một câu anh nhớ tới giờ: “Con đừng nhìn vào cái hóa đơn, hãy nhìn vào con người đứng trước mặt con.” Người ta tới với mình lúc cần một con ốc, thì mình tử tế với người ta như khi người ta mua cả lô hàng.
Ba tháng sau, bác nông dân quay lại. Lần này không mua ốc vít. Bác dẫn theo người con trai vừa trúng thầu lắp đặt hệ thống tưới cho cả một vùng trồng thanh long, cần mua thiết bị cho vài chục héc-ta. “Ba tui biểu, thằng nào bán cho tui con ốc năm ngàn mà còn chỉ tận tình, thì giao cho nó cái lớn cũng yên tâm” – người con trai nói. Đơn hàng hôm đó bằng cả mấy tháng doanh thu của tiệm.
Tôi hỏi anh Sáu, vậy bí quyết làm ăn của anh là gì. Anh khuấy ly cà phê, cười hiền: “Làm gì có bí quyết. Tôi chỉ tin một điều, là khách hàng không nhớ mình bán cái gì, họ nhớ mình đối xử với họ ra sao. Cái con ốc năm ngàn người ta quên ngay, nhưng cái cảm giác được tôn trọng thì người ta giữ lâu lắm.”
Câu chuyện nhỏ vậy thôi mà tôi cứ nghĩ mãi. Chúng ta thường có thói quen chia khách hàng thành hạng A, hạng B, đơn lớn đơn nhỏ, rồi vô tình dồn hết sự niềm nở cho những hợp đồng nhiều số không. Nhưng thương trường không vận hành đơn giản như bảng tính. Người mua con ốc hôm nay có thể là người ký hợp đồng tiền tỷ ngày mai. Và quan trọng hơn, họ luôn là một con người – xứng đáng được đối xử đàng hoàng bất kể họ trả bao nhiêu.
Sự tử tế, hóa ra, là khoản đầu tư hiếm hoi không bao giờ lỗ. Nó không nằm trong báo cáo tài chính quý này, nhưng nó âm thầm gom góp niềm tin – thứ tài sản mà không một chiến dịch quảng cáo nào mua được. Một doanh nghiệp có thể thắng vài thương vụ nhờ giá rẻ, nhưng chỉ đi được đường dài khi khách hàng tin rằng: dù mình là ai, đến đây mình cũng được trân trọng.
Cuối buổi, anh Sáu đứng dậy trả tiền cà phê, dặn với theo: “Em nhớ nha, đừng bao giờ coi thường đơn hàng năm ngàn. Vì đằng sau nó, có khi là cả một mối duyên làm ăn mười năm.” Tôi nhìn ly cà phê đã nguội, thấy lời ấy còn ấm.
Bài học của tuần này: Hãy đối đãi với đơn hàng nhỏ nhất bằng sự tử tế lớn nhất. Bởi người ta quên cái mình bán, nhưng nhớ rất lâu cách mình đối xử.
